Zabytkowe nekropolie

 

CMENTARZ PARAFIALNY W GORLICACH - w roku 1764 cesarz austriacki Józef II swym dekretem nakazał przeniesie­nie cmentarzy ze wzglądów sanitarnych poza obręb miasta i likwidacją cmentarzy przy kościołach. Gorlice miały 2 równocześnie istniejące cmentarze grzebalne. Jeden przy kościele w rynku, drugi poza parkanami przy istniejącym wówczas kościółku św. Mikołaja. Tenże posiadał dookoła własny cmentarz, na któ­rym grzebano zmarłych i własne krypty. Za kościołem Św. Mikołaja istnia­ło pustkowie, były to folwarki, których właścicielem był hr. Łętowski sprzedał to z powodu zadłużenia. W 1783 r. cała połeć gruntów za niegdysiejszym małym cmentarzem nabyła od hr. Łętowskiego rodzina Piekosińskich, od tejże zaś mniejsze real­ności w czasie nieco późniejszym rodziny Moskałów, Górskich i Zabie­rowskich. Gorlicki cmentarz przy obecnym kościele w mieście nie od razu zlikwido­wano, ani prochów zmarłych i nagrobków nie przeniesiono natychmiast na nowe miejsce.

Nowe miejsce cmentarza dla zmarłych zlokalizowano w pobliżu kościółka Św. Mikołaja nabywając odpowiednią powierzchnię pól grzebalnych. W roku 1792 na mocy uniwersału do miast wolnych względem cmentarzy i szlachtuzów nakazano magistratom, aby po skonsultowaniu się z czyn­nikami kościelnymi wskazały lokalizację pozamiejskich pól grzebalnych i przekazały na ten cel środki.

Pierwsze dokumenty datują się dopiero 1850 r. W tym czasie dokonano pomiarów gruntów i powstały mapy zwane kastralnymi a na ich podstawie w r. 1871 został wprowadzony w prawie monarchii austriacko-węgierskiej system ksiąg gruntowych. W tych księgach, które znajdują się w posiada­niu miejscowego sądu widnieje własność gorlickiej parafii Narodzenia MP dotycząca 2 parcel gruntowych - jedna dotycząca cmentarza, druga kostnicy.

 

 

CMENTARZ PARAFIALNY W DOMOSŁAWICACH - na cmentarzu znajduje się grób żony, córki i wnuczki wielkiego malarza polskiego Jacka Malczewskiego oraz część wojskowa, na której pochowani są żołnierze armii austriackiej z I wojny światowej.

CMENTARZ PARAFIALNY W SĘKOWEJ - na cmentarzu znajdują się dwie kaplice grobowe oraz liczne krzyże, pomniki, groby i inskrypcje. Są to w szczególności: mauzoleum Długoszów, gdzie pochowany jest senator II Rzeczypospolitej, ​kaplica grobowa Gabryelów, pomnik Chrystusa Zmartwychwstałego poświęcony żołnierzom poległym w czasie I i II wojny światowej na ziemi gorlickiej, krzyż żeliwny na grobie Józefa Wybranowskiego, kapitana wojsk polskich i austriackich, pomnik nagrobny ze złamaną kolumną na grobie Marii Barzykowskiej, rzeźba Matki Boskiej ze skrzyżowanymi rękami na grobie Wiktorii Haluch, krzyż z piaskowca ozdobiony wieńcem kwiatów.

​​​

CMENTARZ PARAFIALNY W JACHÓWCE - na cmentarzu pochowani są rodzice błogosławionej Sługi Bożej Rozalii Celak

 

 

 

CMENTARZ EWANGELICKI W BIAŁEJ - "Ileż to znanych osób, wielkich w swoim czasie, burmistrzów, profesorów, fabrykantów, prawników, ludzi ze znamienitych rodów, rajców miejskich, pochowanych jest na tym cmentarzu! Odgrywali kiedyś wielką rolę w naszym mieście, decydowali, tworzyli, budowali, dawali pracę... Nadszedł w końcu czas, że musieli odejść, a na ich miejsce przyszli inni, których już także nie ma wśród żywych. Taki los czeka każdego z nas, a jednak mimo wszystko, my, ludzie wierzący nie musimy pogrążać się w rozpaczy wobec przemijania wiedząc, że Chrystus ukrzyżowany i zmartwychwstały Zbawiciel jest naszą jedyną nadzieją."

Proboszcz Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Białej ks. Henryk Mach

 

 

Do roku 1783 zmarłych chowano na cmentarzu w miejscu, gdzie obecnie znajduje się kościół im. Marcina Lutra. Plac pod nowy cmentarz nabyła Gmina od Johanna Augustini'ego ewangelickiego postrzygacza sukna. 26 czerwca 1783 r. uroczyście poświęcono cmentarz ewangelicki w Białej. Pierwszy pochówek na cmentarzu miał miejsce kilka dni wcześniej. 21 czerwca 1783 r. pochowano zmarłą w 15 dniu życia Johanne córeczkę Jacoba Protznera. Pierwszym oficjalnie pogrzebanym był 12-letni Johann Gottlieb syn Andreasa Miltscha. Pierwszym dorosłym pochowanym na cmentarzu był Johann Thomke. 

Wkrótce na skutek skarg katolickich mieszczan cmentarz zamknięto. Dopiero w 1789 r. wznowiono pochówki. Parafia, aby zapobiec kolejnym skargom, wzniosła wokół cmentarza mur. W roku 1867 poszerzono cmentarz o część wschodnią. Obok cmentarza znajdowała się parcela budowlana Parafii prawdopodobnie przeznaczona pod budowę kostnicy. Od roku 1867 cmentarz nie zmienił swojego kształtu. Ponownie otoczno go murem. Szczegółowe dyrektywy administracji cmentarza zawiera regulamin z 1929 r. Na co dzień na cmentarzu znajdował się strażnik, który dbał również o roślinność.

W okresie powojennym władze państwowe przystąpiły do niszczenia niemieckich napisów na nagrobkach. Dewastacja pomników przez zalanie ich czarną smolistą farbą miała miejsce w połowie 1946 r. Zaledwie 25% nagrobków pozostało niezniszczonych.

Na cmentarzu znajdują się m.in. najstarsze w mieście nagrobki z 1 połowy XIX w., okazały pomnik burmistrza Rudolfa Teodora Seelingera, obelisk z medalionem Jakuba Honela i liczne groby przemysłowców. 

W przygotowaniu informacji korzystano z pracy Pani Ewy Janoszek i Pani Moniki Zmełty "Cmentarz Ewangelicki w Białej".